22-04-10

Lectuur: Primo Levi "Is dit een mens" en "Het respijt"

Bovenstaande boeken worden zaterdagochtend besproken in mijn geliefkoosde leeskring. Ik ben er pas zondag aan begonnen, dus ik vreesde dat ik de deadline niet zou halen. Maar... het ziet ernaar uit dat ik toch beide boeken uit ga hebben.

Dat ik er zolang over heb gedaan om eraan te beginnen had deze keer alles te maken met het onderwerp. Ik heb in het verleden best wel veel over het onderwerp concentratiekampen gelezen. Heb zelfs ooit een cursus gevolgd over wreedheid bij de mens, die ondermeer over datzelfde onderwerp ging.

Het is ook een onderwerp waarmee ik me als half-Duitse persoonlijk mee verbonden voel. In mijn familie heb ik nooit gehoord "wir haben es nicht gewusst". Integendeel... Mijn overgrootvader, mijn Opa Rattaj, heeft op een bepaald moment als soldaat een tijdje dienst moeten doen in een concentratiekamp, meerbepaald in Katowice. Oma vertelde me dat toen ik in het middelbaar voor het eerst over de gruwel van concentratiekampen hoorde. Ik heb ook samen met haar naar de uitzendingen van Shoah gekeken destijds op tv. Iets wat bij haar nog andere herinneringen opriep.

Ik herinner me nog heel goed hoe geschokt ik daarover was. Het is één ding om over dit soort zaken te horen of te lezen. maar om ze in je eigen familiegeschiedenis te zien opduiken, is nog iets heel anders. Het heeft even geduurd voor Oma me ervan kon overtuigen dat mijn overgrootvader geen wrede beul was. Hij heeft de tijd die hij daar heeft gediend gedaan wat hij kon om de gevangenen te helpen met kleine dingen zoals eten laten staan. Maar het bleef een schok voor me, iets wat ik nooit meer van me af heb kunnen zetten. Ik denk dat het ondermeer daardoor is dat ik heb beseft hoe diep mijn Duitse roots zitten. Ik ben Belg, maar ik ben ook Duits. Die kampen, dat is ook mijn geschiedenis.

Enfin, dit alles om te zeggen dat het zeker geen onderwerp is dat ik gewoonlijk uit de weg ga. Maar deze keer had ik echt, écht geen zin om aan die boeken te beginnen. Daar ben ik niet de enige in, weet ik ondertussen. hoorde van 2 andere leeskringleden dat ook zij moeite hadden om eraan te beginnen.

Maar goed, zondag ben ik dan toch beginnen lezen. En tegen mijn verwachtingen in, ben ik blijven lezen. Tegen gisteren had ik "Is dit een mens uit" en heb ik ook nog 1/4 van "Het respijt" gelezen.

Verbazingwekkend, want ik heb nog altijd heel veel moeite met proza lezen. Waar ik vroeger meerdere romans per maand verslond, ben ik nu al blij als ik er een paar per jaar uitgelezen krijg. waaraan dat ligt, weet ik nog altijd niet. Blijkbaar zijn er boeken die me weinig moeite kosten en waarbij ik nog altijd het oude plezier van het lezen ervaar. Terwijl ik bij andere boeken de grootste moeite van de wereld heb om me erdoor te worstelen en het vaak al na enkele pagina's finaal opgeef.

Bij de boeken van Primo Levi had ik dat probleem helemaal niet. Ik zou het geen literatuur met grote L durven noemen, maar eens ik over de weerzin tegen het onderwerp heen was, las het als een trein. Wat me het meest van al is opgevallen, tot nog toe, zijn de inzichten van Levi over de menselijke aard. De figuren die hij oproept zijn niet heroïsch. Het zijn absoluut geen voorbeelden van mensen die hun lijden met waardigheid dragen. Wel integendeel. Enerzijds verbaasde me dat. Omdat ik tot nog toe andere dingen daarover gelezen had.

Anderzijds verbaasde het me niet, want het stemt meer overeen met wat ik me zelf erbij voorstel. Ik zal jullie geen blaasjes wijsmaken: ik geloof niet zo erg in de goedheid van de mens. Sorry, daarvoor heb ik te veel van de andere kant gezien. Pas op, ik geloof wel dat er goede mensen zijn, en zelfs meer dan ik zou verwachten. Maar ik geloof niet dat zij de regel zijn en de anderen de uitzondering. Ik kan me heel goed voorstellen dat in een situatie als die kampen de "ware aard" van veel mensen naar boven komt en dat dat zelden erg fraai is. En dat lijkt me ook niet meer dan normaal gezien we uiteindelijk deel uitmaken van de natuur en daarin staat de strijd om te overleven ook zelden borg voor veel fraais.

En dan stel ik me weer de vraag: hoe zou je zelf zijn in zo'n omstandigheden. Net zoals ik me diezelfde vraag heb gesteld nadat ik had gehoord van Opa's werk in een kamp. Het antwoord moet ik jullie schuldig blijven. Ik weet het niet. Het gaat mijn voorstellingsvermogen te boven, dat is één. Maar - en dat is het zwaarst - ik weet eigenlijk vooral niet of ik het wel wil weten.

Jullie wel? Ik denk in ieder geval dat het zaterdag weer een fijne leeskringsessie gaat worden met heel veel stof voor discussie en bezinning.

01:21 Gepost door Schaduw Zijde in Lectuur | Permalink | Commentaren (1) |  Facebook |

Commentaren

Ook een aanrader: Rana Husseini - In de naam van eer. Wel niet zo lichtjes.. dus je bent gewaarschuwd! :)

Gepost door: Maaike | 22-04-10

Reageren op dit commentaar

De commentaren zijn gesloten.